E.g., 28.06.2022
E.g., 28.06.2022
E.g., 28.06.2022
E.g., 28.06.2022
E.g., 28.06.2022

Ükümet komiteti, latin urufatı esasında qırımtatar elifbesini tasdıqlavnı destekledi

Опубліковано 18 January 2022 року, о 10:24

2021 s. sentâbr ayınıñ 16-sındaki oturışta Vitse-baş nazir - Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziri Oleksiy Reznikovnıñ reberliginen Vaqtınca işğal etilgen topraqlar, içtimaiy siyaset ve veteranlarnıñ işleri ükümet komiteti, Ukraina Nazirler Kabinetiniñ Qararınıñ «Latin urufatı esasında qırımtatar elifbesini tasdıqlama aqqında» leyhasını destekledi.

Aktnıñ leyhasını, Ukraina Nazirler Kabinetiniñ 2021 s. aprel ayınıñ 7-sindeki № 296-р «Qırımtatar tiliniñ inkişaf kontseptsiyasını tasdıqlama aqqında» emrini esapqa alıp, Ukraina Prezidentiniñ 2021 s. fevral ayınıñ 26-sındaki emriniñ 5 maddesiniñ № 78 «Qırım Muhtar Cumhuriyeti ve Aqyar şeeriniñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ deokupatsiyası ve reintegratsiyasına dair bazı tedbirler aqqında» 2 punktını kerçekleştirmek içün Reintegratsiya nazirligi azırladı.

«Yaqın zaman içinde Ükümet kesen-kes qararnı tasdıqlaycaq. Amma Qırımtatar tilini saqlamaq ve inkişaf etmek içün bugün müim bir adım yaptıq. Keçken sene başlanğan sistema işiniñ parçasıdır. 30 sene evel qırımtatar halqı elifbesiniñ urufatını deñişmege qarar berdi, çünki latin urufatı türk tilleriniñ fonetikasına daa uyğundır. Bunı Azerbaycan, Türkmenistan yaptı. Özbekistanda aynı zamanda eki urufatını qullanıılmaqta, Qazahistanda ise latin urufatına keçüv devam etmektedir. Bugün latin urufatı, raqamiy platformalarğa daa yahşı integratsiya etmege, İnternetniñ bergeni imkânlarnı daa çoq qullanmağa yardım ete. Bundan ğayrı, ukrainler arasında Qırımtatar tiline meraq seviyesi de artıracaqtır. Çünkü o, Ukrainanıñ türk tili ve bütün türk düyasına penceremizdir», - dep Vitse-baş nazir Oleksiy Reznikov ayttı.

Teklif etilgen elifbe 31 ariften ibarettir. Leyhanıñ esasında 1991-1993 ss. qırımtatar halqınıñ Qurultayınıñ qararıdır. Qırımtatar tiliniñ latin urufatına keçilmesini qırımtatar halqınıñ Meclisi, qırımtatar tilşınaslarınıñ çoqluğı, muallim-ameliyatçılar ve neşirciler desteklediler.

Leyha, Ukraina MİAnıñ A.Y. Qırımlı adına Şarqşınaslıq institutınıñ, Ukraina MİAnıñ O.O. Potebni adına Tilşınaslıq institutınıñ, T.G. Şevçenko adına Kıyıv Milliy universitetiniñ Filologiya institutınıñ, B.İ. Vernadskıy adına Tavriya milliy universitetiniñ mütehassıslarınen kelişti.

«Tilniñ inkişafını temin etüv, vaqtınca işğal etilgen Qırındaki insanlar içün Ukrainanıñ isteklerinen meraq etmesini köstergen müim bir işarettir. Bu, vatandaşlarımıznen aqiqiy bir bağ yaratmaqtadır. Rus tarafı ne resressiyalar, ne tehnikiy manialar, ne formal yasaqlar vastasınen onı blokaycaq. Qırımtatar tili, Ukrainanıñ yapqanı adımlar yardımınen inkişaf etecektir. Bu pek müim, çünki Qırımda işğal akümüyeti em qavmiy ukrainlerniñ, em de qırımtatar halqınıñ til aqlarını bozmaqtadır. Tasilge yolnı bloklamaqtadır. Aktnıñ leyhasında 4 sene içinde Ukrainada qırımtatat tilindeki oqutuv ceryanınıñ latin urufarına keçirilmesi esapqa alınmaqtadır. Em Qırımda, em de dünyanıñ er bir yerinde qullanılması içün bücet parasınen yaratılğan bütün material serbest kiripte yayınlanacaqtır», - dep Ukrainanıñ vaqtınca işğal etilgen topraqlarınıñ reintegratsiya meseleleri naziriniñ muavini İgor Yaremenko qayd etti.

2021 s. iyün ve iyül ayları içinde Reintegratsiya nazirliginiñ, «Vikimedia Ukraina» CTnen ve qırımtatar yaş cemiyet teşkilâtlarınen beraber azırlanğanı «Serbest Entsiklopediya: qırımtatar Vikipediyasını yazayıq» online-marafonınıñ keçkenini hatırlatamız.

Online-marafon yardımınen iyün ayında Qırımtatar tilindeki Vikipediya 100 biñden ziyade kere ve iyül ayınıñ ilk üç aftası içinde 70 biñden ziyade kere baqıldı. Bundan ğayrı, 2021 s. iyün ayı içinde maqalelerde 1550 tarir etüv yapıldı. Ve o, qırımtatar Vikipediyasınıñ bütün tarihında ekinci eñ semereli (eñ çoq tarir, 2008 s. yanvar ayında yapıldı) ay oldı.